Oblast Kačer

 Oblast „Kačer“


            Šumadija zauzima centralni deo Srbije ali ne postoje jasne granice . Ako bi morale da se povuku, mogli bi da kažemo da su na severu njene međe Sava i Dunav, na istoku krivudava Velika Morava, na jugu Zapadna Morava, na zapadu Kolubara. Od zapada prema istoku naslanjaju se jedna na drugu istorijske oblasti, danas manje ili više zaboravljene i zapuštene: Kačer – brdoviti predeo oko Belanovice i Rudnika, reka Jasenica – od izvorišta na Rudniku do ušća u Veliku Moravu.
      Nekada je Šumadija bila gnezdo hajduka i vila, danas je izgubila mnogo od svoje romantičnosti. Njena stoletna stabla, po kojima je i dobila ime, su davno posečena i svake godine njene šume su sve ređe. O vrednosti šuma govori i T. Radivojević u knjizi „Srbija u slici i reči“ davne 1927. godine u tekstu koji opisuje narodno predanje: „da je u okolini sela Živkovaca, kod Belanovice, već četiri godine tuče opasan grad. Strahovita ledena oluja opustošila je 10. avgusta sve što je ostalo na zemlji: kukuruz, šljive, vinograde, pa i samo šumsko drveće. Zašto i kako, seljaci ne znaju. Postili su sve petke, i neke nove subote, i devet četvrtaka uzastopce nisu radili, i gradobitine se nisu sačuvali. Iz razgovora sa njima sam saznao da je pre tačno  četiri godine isečen jedan veliki zabran blizu manastira Moravaca; sa matematičkom tačnošću tu okolinu od tada zahvata onaj ledeni talas što svake godine pođe od Drine pa kroz ogolelu Šumadiju tuče sve do Smederevske Palanke. Tako je bilo ove godine i biće tako sve dok nqašu Šumadiju najzad ne pošumimo.“ 
            Duboko ukorenjena i nesavladiva slobodarska svest ovdašnjeg stanovništva učinila je da baš Šumadija odnosno Kačer bude centar oslobodilačke borbe protiv Turaka i buđenja državotvorne svesti, a docnije i Pijemont srpskog ujedinjenja. Krajem 18 stoleća (1788-1791) ovi predeli ulazili su u sastav pobunjene teritorije kojom su ponovo dobrim delom zagospodarili Austrijanci. Ponovno uspostavljanje kontrole nad Šumadijom od strane Turaka proteklo je uz užasne mere odmazdi, progona, raseljavanja.
         Kačerska oblast je deo Šumadije i zahvata severnu i zapadnu podgorinu planine Rudnik, istočna granica je kragujevačka Jesenica, severno je niska Šumadija a na zapadu dolazi do povlenskih venaca i zahvata prostor od 375 kvadratnih kilometara. Ime je dobila po reci Kačer koja protiče kroz centralni deo kraja.

           Prostire se u srednjem delu Šumadije: počinje sa juga Rudnikom i pruža se na sever do Liplja u dužini 40 kilometara. Na istoku dopire do Jarmenovaca i Bosute a na severoistoku završava Živkovcima i brdom Vagan ( 490 m). a na zapadu je do planine Rajca i Prostruge
          Veća mesta sa kojima se Kačer graniči su sa severa Lazarevac, severoistoka Aranđelovac, istoka Kragujevac, juga Gornji Milanovac i zapada   Valjevo. Poznato je da je bitan karavanski put od Beograda ka Dubrovniku išao trasom, danas uskom i skromno presvučenom asfaltom, koja vijuga od Lazarevca preko Belanovice i Rudnika ka Gornjem Milanovcu i dalje. Ovo je nesumnjivo  deonica koja prolazi kroz jedan od najlepših delova Šumadije.
          Kačer se deli na: Visoki,  sa selima oko Rudnika, Gornji,  gde je Belanovica sa okolnim  selima  pod planinom Rudnik koja pripadaju  opštinama Gornji Milanovac i Topola i Donji  sa selima na desnoj obali reke Kačer, i samim tim teritorijalno pripadaju opštinama Ljig i Aranđelovac,  i Donji, sa Ljigom. Geografsko središte privredni i kulturni centar kačerskog kraja je   Belanovice sa okolinom . Kačerskoj knežini, kasnije kačerskom srezu, a u Srednjem veku kačerskoj ili kozeljskoj župi, pripada  35 naselja. Posle Drugog svetskog rata oblast je prvi put teritorijalno razbijena na četiri opštine, odnosno podeljena u tri okruga: kolubarski, moravički i šumadijski okrug.
         Početkom XX veka, Milan T. Rakić, učenik Jovana Cvijića, u svojoj knjizi „Kačer – antropografska proučavanja naselja srpskih zemalja’’ je podelio predeo na Gornji i Donji Kačer. Gornjem Kačeru pripadaju sela oko i pod planinom Rudnik, tj. sela koja pripadaju   opštinama Gornji Milanovac i Topola.   Donji Kačer predstavljaju sela na desnoj obali reke Kačer i teritorijalno pripadaju opštinama Ljig i Aranđelovac.
 

 U XIX i XX veku Rudnik je bio političko središte da bi Belanovica to postala u jesen 1941. godine kada su Nemci zapalili Rudnik i bila do 1947. Tada sreska vlast prelazi u Ljig. 
              U turskom protokolu spahijskog prihoda 1833-1835. godine za kačersku kapetaniju navode 35 sela i broj muških glava: Dragolj 33, Kalanjevci 40, Stragari 65, Bušinci 16, Blaznava 67, Bosuta 67, Živkovci 64, Poljanice 40, Šutci 58, Smrdljikovac(Brajkovac) 80, Liplje 33, Moravci 40, Ivanovci 36, Brančići 64,Gukoši 60, Dići 28, Papratina 18, Lalinci 27, Štavica 44, Boljkovci 57, Trudelj 54, Kozelj 49, Davidovica 14, Ugrinovci 42, Ručići 32, Kriva Reka 24, Šilopaj 28, Cerova 19, Mutanj 26, Reljinci 27, Nakučani 24, Rudnik 58, Guriševci 28, jarmenovci 26 i Zagrađe 28

          Prof. Vladimir Karić u svom radu ’’Srpska zemlja’’ 1887.godine opisuje Rudnik i okolinu kao srce Šumadije. Ako se opiše krug prečnika 40 kilometara sa centom u Rudniku u njemu će se naći Orašac i Takovo, Topola, Crnuće, manastiri Vraćevšnica, Blagoveštenje, Voljevača, Rajićevi Stragari, Dobrača, Trnava,  Brusnica, i Lomin Dragolj. Isto tako ako se traži geografski centar Kačera naćiće se u okolini Belanovice.

 

         Reč Kačer po turskim lingvistima mogla bi značiti veliko zbegovište, a pominje se da je reč o vrsti orla, koji je živeo pored rečnih tokova i hranio se iz reke. U vreme Nemanjića u XIII veku, ova oblast se zvala Kačer i bila je u sastavu države kralja Milutina i Stefana Dečanskog.  Pre njih, ova oblast je pripadala Ugarima što se naslućuje po nazivima Madžarsko groblje u mnogim mestima kao i mestu Ugrinovci. Po drugim pretpostavkama reč  Kačer  potiče od reči  k a č e (kačica), iz rečnika SANU, jer se u ovom kraju dosta peče rakija od šljiva koje se prethodno čuvaju u kacama.Treća pretpostavka vezana je za tursku vladavinu i potiče od reči  k a č m a k  što znači pobeći. Ipak sa pouzdanošću ne zna čija je reč Kačer i šta znači.  Reč vrlo stara i da je postojala na rudničkim prostorima i šire.

         Dr Dragoljub Petrović, lingvista i čest gost Belanovice, smatra da je reč Kačer vrlo stara „ Ime Kačer se sreće kao lično ime na velikom delu karpatskog regiona. Sa tim imenom u drugim zonama našeg jezika su u nekakvoj srodnosti ime Koco i Kocur , takođe lična imena. Ime spada u duboku starinu. Mi zapravo ne znamo šta to ime znači, ali sama činjenica da to ime sada kod nas ostaje kao naziv geografske regije, a u drugim oblastima koje pominjemo kao lično ime – svedoči   o tome da se tu moraju tražiti neke duboke stare istorijske veze između ove oblasti i širokog prostora Karpata, Ukrajine, Slovačke, Moravske, Rumunije i dr“.
          Istraživač Vojislav Veselinović piše o nekim toponimima:
 ....."Od Rudnika preko Bukulje, Venčaca, Vagana, Kosmaja, Avale, pa sve  do Dunava rudarilo se više od dve hiljade godina.Tu je bilo onoga što ostali svet nije imao u izobilju. Vadilo se srebro, olovo, kalaj, bakar i gvožđe. Ovo je bila “obećana zemlja“ i nema istorijskog perioda da se svetski moćnici nisu o nju otimali. Preci su nam ostavili poruke da bismo došli do saznanja o njima, o vremenu u kome su živeli, a tako i o sebi pa da saznamo ko smo i odakle smo. Ostavili su mnoge toponime koji ukazuju na postojanje jednog naroda kome rudarenje nije bila nepoznanica, koji su znali to da rade i bili svesni bogatstva sa kojim raspolažu. 

       Srednjevekovni rudarski izrazi, mnogi i neslovenskog porekla, kao što su Štovna, Pauninje rupe, Vagan, Gvarak, Pulignja, Fur, Žamkošt i mnogi drugi govore o jednom vrlo raširenom zanimanju naroda toga vremena. Sada već i zaboravljenog i napuštenog
          Brdo Vagan na kome se takođe nalaze rudarski potkopi, a koga sa severne strane obilazi reka Peštan, ima čudno i tajanstveno ime! To ime, taj naziv ipak ukazuje na rudarski izraz. Od srednjeg veka pa sve do početka dvadesetog veka mera Vagan je bila prvo u masovnoj upotrebi u Austriji, Ugarskoj, Sloveniji, Nemačkoj kao uopšte u srednjoj Evropi. To je bila prostorna mera za rastresite materijale, načinjena od drveta nešto kao naša merica, samo mnogo veća. Bila je zapremine oko šezdesetak litara i kao što je to bilo uobičajeno u tom vremenu, nigde ista i u jednoj dogovorenoj meri. Izgleda da je svaki narod imao neki svoj  Vagan. Verovatno se ukazala potreba, a pretpostavka je da se to dogodilo za vreme i u trajanju austrijske okupacije dela Turske (današnje Srbije) 1718. godine kada je bilo potrebno dogovoriti jedinstvene mere usaglašene sa potrebama jedinstvenog tržišta. Pretpostavka je da je u Pešti dogovorena mera za Vagan koja je iznosila 62 litra. Tako je nastao Peštanski Vagan! Peštan i Vagan su i sada jedno uz drugo, jedna rečica i jedno brdo iznad sela Darosave, a da malo ko zna da već odavno imaju evropske nazive. Od sela do sela, od planine do brda i proplanka, nalazimo poruke predaka i svedočanstva ko smo, odakle smo, šta smo radili u prošlosti, gde smo bili i gde ćemo biti.
            U selu Živkovci deo sela naziva se Štovna a odatle, samo malo dalje, poći starim putem prema planini Rudnik nalazi se mesto koje zovu Katra. Na severnoj strani sela nalazi se zaselak Onjeg i istoimena rečica. U livadama, do same reke Onjeg nalazi se temelj stare crkve i svi znaju da je to crkveno zemljište. Sadašnji vlasnici ne obrađuju to zemljište poštujući svetinju.Ta zemlja taj ceo potes nosi iz davnina naziv Kramovi. Nizvodno od tog mesta gde je ovo crkvište nalaze se temelji još tri objekta za koja se ne zna da li su bili nekakve bogomolje, vodenice ili nešto drugo.
         Mesto Katra u Živkovcima malo dalje od i sada vidljivih rudarskih okana a na zgodnom mestu pored izvora ukazuje i svojim imenom potvrđuje još uvek žive narodne priče da su tu dolazili karavani kiridžija od Užica i sa Zlatibora, donoseći luč i katran za potrebe rudara. Luč je bio nezamenljivo osvetljenje u jamama, a katranom su se i podmazivale drvene naprave, čekrci, rat (mašina napravljena od vertikalnog vretena sa četiri grede u donjem delu za koje su bili upregnuti konji, a koja je služila za izvlačenje rude iz dubokih jama). Katranom su se lečili uboji i rane i na ljudima i na životinjama..."
           Prvi poznati nazivi kačerskih sela nalaze se kod Austrijanaca u XVIII veku u vreme tursko – austrijskih ratova. U vojnim kartama Austrije iz 1717. godine  nalazimo sela  Štavicu, Kozelj, Trudelj, Ugrinovce, Varnice, Kalanjevce.  U ovom brdsko planinskom kraju bilo je i dosta Vlaha – stočara romanizovanih starosedelaca Balkana , koji su se vremenom sjedinili sa srpskim stanovništvom. Tako je poznat knez kačerski iz 1476. godine  Maloge koji je  vladao i Rudnikom. Posle u ovom kraju zapamćenog čelnika i vlastelina Vlkdraga iz Dića krajem XIII veka u vreme kralja Milutina, vremenska praznina traje 150 godina kada se ne zna ko je vladao Kačerom. Iz turskih zapisa od 1476 do 1572.  godine sedište sreza bilo je u Kozelju, koji je bio u sredini kačerske oblasti.

         Kačerski kraj je bio naseljen još u neolitu, pre četiri do pet vekova, jer su na lokalitetu Rudnika i Dragolja nađeni arheološki primerci iz tog doba ( kamena sekira). Arheološki nalazi na nekoliko lokacija gornjomilanovačke opštine potvrđuju da je ovo područje bilo naseljeno i u praistoriji. Istovremeno, gotovo da nema sela u kojem se ne mogu pronaći tragovi naroda starog veka: Ilira, Kelta, Rimljana, Gota…
Brojni tragovi materijalne kulture dokazuju da je na Rudniku bilo veliko rimsko naselje. Pored starih rudarskih okana, pronađeni su ostaci rimskog hrama posvećenog boginji Majci zemlje – TERA MATRIS. Hram je ranije porušen pa ga je rimski car Septimije Sever obnovio u III veku i tom prilikom postavio kamenu ploču sa sledećim natpisom(ploča se sada nalazi u Muzeju u Beogradu):

ploča Septimije Sever
              Imperator, Cezar, Lucije, Septimije Sever, Istrajni, Uzvišeni,
obnovi hram Majke Zemlje, staranjem Kasija Ligurinca, carskog namesnika. 
             Na molbu kolonista Publia Fundanietiheta i Publia Elija Mucania
            
U IV veku stare ere ovim krajem vladali su Kelti pobedivši Ilire kao starosedeoce koji su ovde vadili rudu što svedoči nađen nakit iz haltetske epohe iskopane na obroncima Rudnika. Kasnije je rudno blago ovog kraja privuklo pažnju Rimljana koji su zavladali Kačerom početkom prvog veka nove ere.
          Da su postojala naselja  svedoče i brojni manastiri po Kačeru, čija je neprocenjivo dragocena uloga   u očuvanju srpskog narodnog  bića, pravoslavne vere i duhovne kulture u celini, bila   u svom zenitu upravo u najtežim vremenima, za robovanja pod Turcima. Naravno, to nije moglo proći nezapaženo i bez nemilih posledica, o čemu svedoče mnoga rušenja, paljenja ili uništenja do temelja, čemu su, tokom više stoleća, bili izloženi svi   manastiri. Nasilja i česti progoni, kad god su vojske ovuda prolazile, na nesreću dolazeći često, sukobljavajući se u smerovima, uticali su na sudbine   manastira, od kojih se mnogi nikad nisu oporavili, utonuvši u korov i zaborav. Rušenju i paljenju kao da nije bilo kraja. Od Turaka poslednji put 1813. godine, posle sloma Prvog ustanka, a pre toga  stradali  su manastiri  iz XIII veka.
       U literaturi ima uverljivih zapisa o postojanju još nekih manastira po Kačeru  :   Grgur i Vranjevo u Bosuti, zatim u dolini Manastirskog potoka u Kozelju, Medoševac u Poljanicama, Moravci u istoimenom selu, Jovanje u Dićima, Četrdeset mučenika (Mladenci) u Gornjoj Šatornji, Blažina crkva u Blaznavi, manastiri u Sigi u Vlakči i Boboviku u Vukasovcima,  Boljkovci u istoimenom selu.
       Planina Rudnik bila je strateški značajna mnogim srednjevekovnim državama zbog svojih rudnih bogatstava. Oko nje su ratovali i na njoj uspostavljali granice Vizantija, Srbija, Ugarska, Turska…
        Slovensko stanovništvo nastanjuje ove prostore od početka njegovog prodora na Balkansko poluostrvo. Predeli koji danas čine Kačerski okrug ušli su u sastav srpskih zemalja još u vreme vladavine kneza Časlava (927-960). Kasnije se smenjuju Samuilovo carstvo, vizantijska vlast, ugarsko carstvo, da bi, krajem 13.veka, ovi krajevi ušli u sastav kraljevstva Dragutina i Milutina, a potom u Dušanovo carstvo. Kako to u srpskoj istoriji biva za prevlast u ovim krajevima borili su se i pripadnici  dinastija. Dinastičke borbe su vođene između Stefana Uroša II i Dragutina, a kasnije između Uroša III i Vladislava. Najveće borbe su se vodile oko Rudnika i Ostrvice.

Aspra Đurađa Brankovića, Dinar kralja Dragutina, Dinar kralja Dušana, Dinar kralja Stefana
            Srednjevekovni srpski vladari su na Rudniku kovali svoj novac. Dinar kralja Dragutina iz druge polovine 13. veka prvi je srpski apoen sa ćiriličnim natpisom.   Padom despotovine Đurđa Brankovića, 1459. godine Srbijaulazi u sastav Otomanskog carstva.
        dr Dejan Radičević, docent Filozofskog fakulteta u Beogradu navodi:
          „...da  najstariji pisani tragovi o ovom gradskom naselju potiču iz doba kralja Dragutina, a procvat, Rudnik je doživelo u 14. i 15. veku. Rudnik je naročito važan u doba despotovine, jer njegovi rudnici i topionice same stvaraju veći državni prihod od onog koji je država imala u doba Nemanjića. To se objašnjava činjenicom da je rudarsko-metalurška tehnologija napredovala, a očigledno je bilo mnogo stručne radne snage, čiji je životni standard bio visok za to doba.
            Dobro zidane prostrane zgrade, kvalitetna odeća i svakodnevni predmeti, koji se nalaze na Rudniku, mogli su da priušte samo prosvećeno i imućno građanstvo. O tadašnjem bogatstvu svedoče i ostaci mnogobrojnih crkava koje je kao zadužbine, sudeći po arheološkim nalazima, podizala i sitnija vlastela. Otkriveni su temelji dve crkve i velike građevine s administrativnom funkcijom, sudeći po brojnim srpskim i ugarskim novčićima iz doba careva Dušana i Uroša, odnosno kraljeva Karla Roberta, Ludovika Prvog i Žigmunda Luksemburškog."
          Posebno važno otkriće za razumevanje gradskog života u srednjem veku su ostaci privatne kuće s prizemljem i spratom. Prizemlje nije bilo namenjeno stanovanju već je u njemu najverovatnije bila trgovina. Stanovalo se na spratu, u prostorijama koje su bile ukrašene freskama. Reč je o geometrijskim i biljnim motivima veoma lepe izrade, koji su identični ornamentima iz Visokih Dečana. To svedoči da su građani mogli da plate vrhunske majstore živopisce – objašnjava  dr Radičević. On podseća da je bogatstvo Srbije zlatom i srebrom bilo centralna tema izveštaja srednjovekovnih putopisaca i obaveštajaca velikih sila.Da bi se branila, država je morala da proizvodi kvalitetno oružje, a jedan od centara srednjovekovne namenske industrije bio je i Rudnik..“          
            Dolaskom južnoslovenskih plemena u ovaj kraj , od VII veka nove ere nastaje zatišje u kopanju rude sve do XIII i XIV veka kad ovaj kraj postaje centar države Srbije jer se do tada ona protezala na sever uglavnom do Rudnika. Dolaskom rudara Sasa za vreme kralja Uroša, Kačer su naseljavali Dubrovčani, Kotorani, Splićani i drugi narodi iz raznih krajeva kako bi vadili rudu. U XV veku Turci su u više navrata harali kačerskim krajem, o čemu postoje zapisi, kada je za vreme vladavine despota Đurđa Brankovića 1427. godine, turski sultan Mehmed II više puta napadao utvrđeni grad Ostrvicu. Grad je zidan kamenom, a zidovi su zalivani vrućim krečom.
         U prvoj polovini XIV veka srpski car Dušan 1331. godine vodio je borbe sa Mađarima koji su tu sahranjivali svoje izginule ratnike te su ta groblja po celom Kačeru nazivana “Mađarska groblja”. Ovde je bilo poprište sukoba sa Ugarskom.  Car Dušan je 14. avgusta potpisao hrisovulju „na Brusnici pod Rudnikom“.  Na njoj stoji njegov pečat i potpis: “Blagoverni Stefan, car svih srpskih i grčkih zemalja, primorja i zapadnih strana.”
Ovo je prvi slučaj, koliko je do sada poznato, da se jedno Rudničko naselje pominje u srednjem veku. Jedan od rudničkih gradova, Ostrvica, bila je sedište velikog župana Nikole Altomanovića.
           U XV veku, u vreme slabljenja srpske države, na Rudniku je boravio despot  Đurađ Branković. Ostaci njegovog grada još uvek su vidljivi. Poznato je da je na Ostrvici, atraktivnom i strmom stenovitom planinskom vrhu koji dominira šumovitim predelom u srednjem veku bila tvrđava. Zidine još svedoče o tom vremenu. Srpski despoti su rado dolazili na Rudnik i Ostrvicu iz močvarnog i vlažnog Smedereva, da se nadišu čistog i svežeg planinskog vazduha i uživaju u planinskom suncu, vodi i hrani. Dalje su se ređali razni osvajači koji su ostavljali za sobom svoje specifičnosti.
        Tokom viševekovne vladavine Turaka, stanovništvo ovih krajeva deli sudbinu pobunjenog slovenskog življa i, u više navrata, krajem 17. i tokom 18. veka, iseljava se preko Save u Vojvodinu i Slavoniju, prihvatajući podaništvo austro-ugarskog dvora i ulogu branioca južnih granica carstva od prodora osmanlija.
         U periodima mira, izbegli narod se ponovo vraća na ove prostore, ili pristiže novi iz južnih i istočnih krajeva, sklanjajući se od turske osvete. Poslednja dva veka, prošlost ovih krajeva je ispunjena burnim i značajnim zbivanjima: ustancima, ratovima za oslobođenje južnih krajeva i iscrpljujućim borbama, u dva svetska rata, za očuvanje samobitnosti i slobode.
                „Rudnički portal“ je najlepše opisao Ostrvicu ( ranije Ostrovicu):                     Ostrvica je redak fenomen reljefa, kako po neobičnom obliku i impresivnom masivu, tako i po nastanku. Ma sa koje strane da se prilazi rudničkom pobrđu vidi se silueta njene oštre kupe koja dominira terenom. Nadmorska visina joj je 758 metara i nalazi se severozapadno od planine Rudnik, od nje udaljena 6 kilometara. U geološkom pogledu Ostrvica je sastavljena od vulkanskih, eruptivnih stena iz grupe andezita. Stena je vrlo čvrsta i postojana i masovno se koristi u građevinarstvu, naročito u putogradnji i za zidanje zgrada.

      Današnja Ostrvica pripada centralnim delovima ugašenog vulkana jednog od mnogih koji su u geološkoj istoriji bili aktivni u rudničkoj vulkanskoj oblasti. Određena je apsolutna starost ovih stena na oko 18-20 miliona godina. Ako se zna da su najstarije stene zemljine kore stvarane pre oko 4 milijarde godina, onda je jasno da je Ostrvica od geološki najmlađih masiva vulkanskih stena, pa otuda i velika seizmičnost Rudnika. Dva zaobljena vrha čije se kote razlikuju za oko 4 metra čine malu i veliku Ostrvicu. Na njima se još vide ostaci utvrđenog grada. Ne zna se kad je grad sagrađen mada se prvi put pominje u V. veku posle Hrista ali se predpostavlja da utvrđenje potiče iz antičkog perioda.
          Po istorijskim podacima u grad su se sklanjali dubrovački trgovci i rudari sa Rudnika za vreme dinastičkih borbi između Stefana Dečanskog i Vladislava II, posle smrti kralja Milutina. Despot Đurađ Branković je, oko 1430. godine ponovo utvrdio Ostrvicu radi odbrane od turske najezde. Zbog toga u narodu postoji predanje da ga je gradila njegova žena „prokleta Jerina“ i zato se tamo zove Jerinin grad. U vreme vladavine Despota Stefana Lazarevića, pobune se protiv njega dva plemića iz Srebrnice – Stragara kod Rudnika, Novak Belocrkvić i Nikola Zojić. Novak bude uhvaćen i pogubljen, a Nikola „pobeže u utvrđenje grada zvanog Ostrvica“, gde se sa ženom i ćerkama zakaluđerio i tako spasao glavu.
  Česma na putu za Belanovicu 1917. g.          U podnožju Ostrvice je bio srednjovekovni grad – podgrađe u kome su bili predstavnici „ostrvičke vlasti“, zanatlije i trgovci, među kojima i dubrovčani, koji su naplaćivali carinu za robu koja se izvozila za Primorje ili odatle dobavljala za potrebe Rudnika. U Ostrvici su često, kao i na Rudniku u svom dvoru, boravili despot Đurađ Branković, Jerina i njihova deca naročito zimi jer im je tu bolje odgovarala klima nego u Smederevu. Odmah posle smrti despota Đurđa, 1456. godine na Rudniku, umrla je i despotica Jerina, 1457. godine. Legenda kaže da ju je otrovao sin Lazar što je bio motiv za pesmu Vojislava Ilića „Pećina na Rudniku“ i muzičku dramu Momčila Nastasijevića „Despot Đurađ Branković.“Turci u maju 1458. godine zauzimaju Kačer i osnivaju svoju vlast i upravu po sandžacima, tako da Kačer pripada smederevskom.
        Oni su Ostrvicu u više navrata osvajali i rušili. Prvi put ju je porušio Murat II 1438. godine, drugi put Mehmed II – Osvajač 1454. godine a treći put, neutvrđene godine XVI veka, porušio ju je smederevski Sandžak- beg zbog pobune njenog stanovništva. U prevedenim turskim tefterima iz XV i XVI veka Ostrvica se pominje i kao sedište nahije i kadiluka, sa nazivom Sivirdže Hisar. Poznati turski putopisac Evlija Čelebija posetio je 1664. godine Ostrvicu i konstatovao da su utvrđeni grad i podgrađe porušeni i opusteli.
Njena grandiozna neobična vulkanska kupa sa gradom na vrhu, bogatom istorijom, živopisnim krajolikom i raznovrsnom endemskom planinskom florom, od koje se naročito ističu žuta perunika i reliktna vrsta šiba zelenika, zahvalan je objekat za sve ljubitelje prirode – turiste i planinare. Nezaboravan je pogled sa vrha Ostrvice odakle se vidi skoro pola Srbije. 
        Kačer se spominje u  tuskim napisima 1476. godine kao sastavni deo Rudničke nahije. Početkom XV veka spominje se kačerska knežina sa knezom Dimirtijom, koji boravi u Kozelju i upravlja sa 13  kačerskih sela. Podaci kažu da je 1525. godine  imalo 93 domova
             Početkom XVIII veka Austrijanci su ponovo ratovali protiv Otomanske imperije i u vremenu od 1718. do 1738. godine zauzeli su ove krajeve, zaveli novu administrativnu upravu, izvršili popis stanovništva i naselja o čemu ima pisanih tragova. Reč je o tzv. Rudničkom distriktu i jednoj karti iz toga vremena koju je crtao O. F. Ebšelvic. U toj karti ispisana su sela: Lalinci, Moravci, Ivanovci, Liplje( Lipa), Šutci, Kozelj, Ugrinovci, Zagrađe, Kriva Reka, Kalanjevci ( Kalinovac) , Trudelj, Varnice( bilo je pusto), Rudnik, Jarmenovci i Dragolj(Rdagulj). Verovatno da su tada zatečeni meštani,  kasnije od istraživača nazvani “starinci” ostali na ovim prostorima i sačekali doseljenike koji su u ove krajeve došli pred i za vreme Prvog srpskog ustanka.
            Požarevačkim mirom Kačer dobija vlasnike u Austro-Ugarima  koji su mnogo cenili drvo, te je počelo masovno krčenje šuma i pravljenje obradivog zemljišta tako da je poljoprivredna proizvodnja jačala da bi se u tim povoljnim uslovima kačerski kraj naseljavao. Beogradskim mirom 1739. godine  Turci proteravši Austro-Ugarsku ponovo dobijaju na upravu sve krajeve do Save i Dunava te i Kačer. Međutim činili su veliki zulum da bi se osvetili Srbima jer se dosta Kačeraca borilo  na strani Austrije .
         Ponovno uspostavljanje turske vlasti dovelo je do novog talasa represije i seoba. Posle Kočine krajine (1788-1791.) i Svištovskog mira u rudničko-takovski kraj naseljava se znatan broj došljaka. To je doprinelo obnavljanju ratarske proizvodnje i napretku stočarstva, prvenstveno u gajenju svinja, ovaca i koza koje su bile glavni izvozni proizvod u Austriju. Mnogi trgovci iz naroda obogatili su se i postali "gazde". Oni su sve više uzimali učešća u političkom životu. Najpoznatiji među njima bili su Milan Obrenović iz Brusnice, Nikola Milićević iz Lunjevice, Stojan Pavlović iz Beršića i Jovan Lazić iz Svračkovaca.
         Osim pomenutog Dimitrija u Kačeru se ređaju knezovi u vremenu Karađorđa  : Živan Stojanović iz Živkovaca , Marko i Periša Rakić iz Rudnika , Jovan Kozeljac iz Kozelja, Milovan Lomić iz Dragolja . Svi su bili učesnici borbi sa Turcima i imali su veliki ugled u Kačeru.
          Ovo mirno razdoblje prekinuli su turski janjičari, koji su 21. decembra 1801. ubili beogradskog vezira Hadži Mustafa pašu i zaveli janičarsku strahovladu. U Rudnik za zapovednika dolazi Sali-aga, rođeni brat dahije Kučuk-Alije. Bezdušan, bahat i krvoločan nije poštovao čak ni turskog sultana i njegove naredbe. Zaveo je do tada nezabeležen teror i zbog bezdušnog i krvoločnog ponašanja dobio je naziv "rudnički bik".
          Turci su vladali su sve do 1804. godine kada  Karađorđe diže Prvi ustanak .

            Kačerski kraj je u Prvom i Drugom srpskom ustanku činio jezgro otpora turskoj vlasti. Posle seče knezova i zbora u Orašcu ustanak se vrlo brzo širio, naročito u Šumadiji. U takovskom kraju Milan Obrenović i Arsenije Loma su poveli Rudničane i pridružili se Karađorđu. Među prvim oslobođenim mestima bio je Rudnik. Tvrđavu su ustanici porušili, grad zapalili, a Turke proterali. Godine 1806. obnovljena je rudarska proizvodnja; vadilo se gvožđe, olovo i nešto srebra. Rudnička vojska na čelu sa vojvodom Milanom, a kasnije Milošem Obrenovićem, učestvovala je u svim većim bitkama Prvog srpskog ustanka.
          Takovo, gde je na Cveti podignut Drugi srpski ustanak, postaje simbol nacionalne borbe za oslobođenje. Ljudi iz ovog kraja uzeli su aktivno učešće u pripremi i organizovanju ustanka; prednjačili su Miloš Obrenović, Arsenije Loma, Milić Drinčić, Toma Vučić Perišić, Melentije Pavlović... Narod, ogorčen na Turke, nije ni sačekao Cveti. Još na Cvetni četvrtak u Jasenici Arsenije Loma je rasterao haračlije i oslobodio Rudnik.
         Kasnije Karađorđe dovodi 35 Sasa, rudara koji počinju da eksploatišu rudnik vadeći i prerađujući gvožđe, olovo i nešto srebra . Za potrebe Austrije i Turske kuje se srebrni i bakarni novac koji je trebalo da Srbi nabave oružje za   produžetak borbe ali ta transakcija nije ostvarena.  
         Narod ovog kraja učestvovao je u svih sedam ratova vođenih na balkanskim prostorima od 1876. do 1945.
          Po podacima uzetim iz knjige ‘’Kneževina Srbija’’ Milana Đ. Milićevića, Kačerskoj kneževini 1876. godine pripala su sva sela i varoš Gornji Milanovac u okolini Rudnika : Rudnik, Mutanj, Cerova, Davidovica, Šilopaj, Reljinci, Zagarađe, Kriva Reka, Nakučani, Ugrivnovci, Lalinci, Banjani, Štavica, Ručići, Boljkovci, Ljig, Dići, Moravci, Ivanovci, Šutci, Poljanice, Kalanjevci, Živkovci, Onjeg, Drenjina, Kozelj, Trudelj, Bosuta, Dragolj, Jarmenovci, Vojkovci,  Manojlovci, Guriševci, Boždarevac, Dobroševac Brančići, Liplje, Smrdljikovac( sada Brajkovac) . Sve do 1838. godine važila je stara administrativna podela i način uprave kada su novim zakonom formirani srezovi i okruzi mesto turskih knežina i nahija. Umesto buljubaše uvedeni su sreski načelnici,a oborknezovi su okružni načelnici. Iz kačerskog sreza se tada izdvaja Blaznava, Stragari i Bušinci i pripajaju Kragujevcu,a ceo Kačer sa Brusnicom postaje Rudnički okrug sa sedistem u Brusnici a kasnije Gornjem Milanovcu kada je tamo i počelo formiranje naselja. Prvi načelnik kačerkog sreza bio je Marko Rakić sa sedištem sela u njegovoj kući u naselju Blate pored Rudnika. On je i ranije rukovao pečatom kačerske kneževine ali nije bilo službenika i kancelarije. Ljudi su dolazili njegovoj kući da se žale ili nešto mole, a on je slao naređenja po kneževini. Kasnije, oko 1841. godine napravljena je prva sreska zgrada u dvorištu današnje osnovne škole u Rudniku i tu smešteno zvanično sresko načelstvo.
          Pored pomenutih knezova i uglednih građana dvojica se izdvajaju i po kojima se Kačer najviše prepoznaje su vojvoda Arsenije Loma iz Dragolja i Milutin Garašanin iz Garaša. Milutin je rođen 1762. i je bio savremenik Karađorđa i Miloša Obrenovića Oženjen je  sestrom Lominom a učestvovao je u tadašnjem političkom životu. Miloš ga je eliminisao kao protivnika (učestvovao je u pobuni koju je vodio Toma Vučić Perišić). Njegov sin Ilija je takođe bio veliki političar koji je naposao čuveno srpsko delo „Načertanije
            Tradicija i običaji kačerskog kraja su bogati ornamentikom i teško je kratko o njima pisati.
           Tradicionalna kačerska kuća imala je centralno mesto i slobodan prostor organizovan oko ognjišta gde se kuva, jede, greje, druži, priča i peva. Tu je bila neka vrsta svetog mesta, jer sve što je bilo u vezi sa životnim ciklusom jedne porodice obavljalo se upravo u toj prostoriji. Osim podele hrane ukućanima, bilo je izuzetno važno njihovo okupljanje na jednom mestu, gde su su se razmenjivale emocije i duhovni doživljaji povezani sa vatrom na ognjištu. Na tom mestu, posebno u hladnim zimskim mesecima, značajna su bila porodična okupljanja, gde su se uz pucketanje vatre do dugo u noć prepričavale priče predaka. Poštovali su se narodni običaji i tradicija porodice.
        Na ozidanom krovu od kamena,uz mali pristranak,pravljene su kuće od cepanih hrastovih brvana sa dva odeljenja cela pokrivena daskom na visoki krov, zvani šindra. Na ulaznom odeljenju su dvoja suprotna vrata : prednja veća, zadnja manja okrenuta u dvorište iza kuće. U prvom odeljenju je ognjište sa verigama, stublina za brašno od lakog šupljeg drveta, i naćve za mešenje hleba, takođe od drveta, potamnele od čađi kao politirane. Oko vatre nekoliko tronožnih stoličica. O brvnima stajala su okačena, likom vezana dva snopića drvenih kašika: ’’mrsne i posne’’ . Posne kašike upotrebljavaju se kada se posti, a ostalih dana mrsne.  Drugo odeljenje je spavaća soba, nad podrumom, sa podom nasutim zemljom, sa dva sasvim mala prozorčeta, zatvorena hartijom zvanom perdzerlija, ili suvim kozijim želucem-trbuškom. U kraju sobe uzdignuta je slama gde cela porodica spava pokrivena guberom. Pored zida od ognjišta iz kuće zemljana peć,koja se iz onoga prvoga odeljenja loži. Blizu kuće je koš za kukuruz, ispleten od pruća i pokriven motkama i slamom. U dvorištu je košara sa stokom, ako se ona već ne drži u podrumu. 
           Taraba i plot se često ne razlikuju – i jedno i drugo je ograda od prošća, dasaka, letava ili upletenog pruća, s tim da je taraba uglavnom sastavljena od letava, a plot od prošća između kojeg je upleteno pruće. Prošće, proštac je uzani kolac, letva koja je sa jedne strane zašiljena i pobodena u zemlju, i to je osnova tarabe (plota). Dobar je bagremov proštac, ali od hrasta boljeg nema. Kad se proštac pobije u zemlju, onda se zakucavaju letve ili se upliće pruće, najbolje vrbovo, koje je najžilavije. Dobro upleten plot traje i sto godina, a za pletenje 350 metara plota potrebno je nedelju dana. Slika našeg sela neodvojiva je od plota i tarabe. Plotovi i tarabe danas su sve češće zamenjeni žičanim, kovanim ili betonskim ogradama.  
         Stari običaj je i da se prilikom postavljanja kamena temeljca i izgradnje kuće zasadi drvo koje simboliše čuvara ognjišta i tradicije porodice. Kuća je ogledalo domaćina, njegovih ćudi i slika njegovog porekla, ugleda i ponosa, ali i njegovog dubokog poštovanja prirode. U svojoj osnovi srpska kuća je imala sveti kamen i sveto drvo, čvrsta kuća počiva na elementu zemlje i drveta. Kuća je uvek bila okrenuta prema putu, sa krovom na četiri vode. Mesto na kome će iznići kuća mora biti religijski čisto, odnosno tu ne sme biti nikakvih grobova, ni ljudskih ni životinjskih. Loši dani za useljenje bili su utorak i petak. A vatra se u novu kuću donosila iz starog doma jer je na taj način čuvan kontinuitet sa precima zaštitnicima. Kao što je izgrađen dom bio primitivan tako im je i ishrana bila jednostavna. Novcem su samo plaćali porez i nabavljali so. Za osvetlenje su imali luč, za odelo sukno, za rublje konoplju i lan, za obuću presnu kožu od koje su pravili opanke zvane vrce, umesto šećera med.
        Moba je davnašnji narodni običaj udruživanja rada i najčešći vid međusobnog pomaganja na selu (makar je nekada to bio). Ponekad naiđu hitni i neodložni poslovi koji nadilaze moći jednog doma, pa se onda pozivaju susedi u pomoć. Domaćin kuće tada saziva mobu – zajednički posao uz pomoć komšija, a ako je potrebno, i celog sela. Rad je besplatan i dobrovoljan, a domaćin je obavezan da radnike što bolje ugosti. Obično na mobu dolazi mlađarija, koja se za vreme rada zbližava. Po završetku rada kod kuće domaćina, posle bogate večere, moba se ponekad pretvarala u seosko veselje. Postojala je i moba iz milosrđa, na koju se dolazilo bez poziva – u slučaju kada treba pomoći nekoj siromašnoj porodici ili kada neka kuća ostane bez domaćina. U tom slučaju domaćini nisu imali obavezu da hrane mobare. Mobom se najčešće žanje žito, sakuplja se seno, kosi se livada, bere se voće, komiša se kukuruz.
       Vid mobe su i ženska prela i posela, na kojima se prelo, plelo i vezlo. A sve to uz pesmu, priču i pouku mlađima – da svako pokaže ono što najbolje zna i ume. Mobe su, tako, bile sveobuhvatni izraz života jedne seoske zajednice.
      Najstariji muzički instrument je Frula , duvački instrument koji se pravi od jednog komada drveta bila je osnovni i često i jedini instrument. Šest rupa na prednjoj strani svirale i jedna na poleđini, to je dovoljno za izvođenje sedam tonova u dve oktave. Frula je pastirski instrument, i nekada se u svakom selu mogao pronaći neko ko ume da napravi frulu i da na njoj nešto odsvira. Drvo za frulu mora da se suši najmanje pet godina, a najbolji zvuk imaju frule izrađene od šljive, kruške, drena, bagrema, javora, klena. Frula treba da ima lep zvuk, da izgleda lepo i da bude laka za sviranje. Osim frule, pastiri su svirali i dvojnice ili svirale. Dvojnice se sastoje od dve cevi izrađene iz jednog komada drveta, najčešće šimširovog, ali i javorovog, šljivinog, trešnjevog. Dvojnice imaju četiri rupe na desnoj i tri na levoj svirali. Svirka je dvoglasna, najčešće u tercama. I frule i dvojnice su instrumenti na kojima se sviraju vesele melodije, pesme ili brza kola, tako da su česte na seoskim slavljima, mobama i prelima. To ne znači da je na fruli i dvojnicama nemoguće odsvirati tužnu i laganu melodiju. Lagane melodije najčešće izvode pastiri ili putnici. Ako izuzmemo udaraljke, frula je nastariji instrument i u nekom obliku može se pronaći gotovo kod svih naroda.

          

   

       Opis Drvenih kolica iz pera Željka Krstića u „Reviji Kolubara“ oslikava jedno davno prošlo vreme u životu seljaka:
           Stari gvozdeni točak ,okačen u kačari, pdseti me na drvena kolica. Drveni sanduk, produžen zaobljenim rukohvatima i užlebljenim rupama u kojima se okretao gvozdeni točak, davno se raspao. Vreme je učinilo svoje. Ostao je zarđali točak, koji svedoči da su drvena kolica nekada postojala. Služila su za svaki teži posao gde je trebalo nešto preterazi. A teralo se sve: i sirova šljiva u najlonskim džakovima kloja se sipa u kace, i pesak, cigla, biber crep, kamen, iscepana drva, voda u balonima, zemlja kukuruz, pšenica, jarma, kruške, jabuke, ljuta rakija u burićima...
        Od kolica je bilo velike vajde. Vredela su „suvog zlata“. U njih je sve stajalo, što bi inače moralo da se nosi u rukama ili na leđima. Uz škripu i ciktočka, ako se ne podmaže mašću, ona su seljaku davala volju za život. Pomagali su mu kad ustreba. Služila su da sačuvaju snagu, da pomognu seljaku. I on se radovao što ih ima, što može sa nekim da podeli sav teret koji ga je pritiskao, do zemlje po kojoj je hodao.
        Možemo samo zamisliti sreću mladog seljaka kad je nabavio nova drvena kolica. Tu je verovatno palo cenkanje i ucenjivanje bogatog kovača, koji je u seljakovim očima video iskrenu želju da ima kolica, po bilo koju cenu. Ona su mu bila potrebna kao hleb i vazduh. On ih je već video u svom dvorištu. I nije bilo te sile da nova kolica ne postanu njegova.
          Ponosan na svoja nova kolica u početku je vodio računa isto kao o sebi. Plašilo ga je da se ne razbiju i da ne pokisnu. Ostavljao ih je dupke u čardaku da ih niko ne zakači i ne ošteti. Seljak i njegova kolica postali su vremenom jedno. I kao što je seljak prebrzo stario od teškog posla tako su i kolicavremenom propadala. Kada su svi sokovi izašli iz njih , oni su, svako na svoj način čekali kraj. Nekako se pogodilo da su kolica pukla kad je i seljak ispraćen na seosko groblje. Ostala su napolju i na njih više niko nije obraćao pažnju. Od kiše su istrulela. Ostao je samo gvozdeni točak, za sva vremena. Dobro bi poslužio da se nova načnu. Bio bi to sevap.

    Jela su uglavno spremana od povrća a hleb  se spravljao od zobi i heljde. Način pripreme se svodio na to da se testo uvije listovima zelja , stavi se na žar i prekrije pepelom. Kaše su takođe bile često na jelovniku: ovsene, od prosa, zobene. Čorbama se dodavalo povrće i crno vino ili hleb natopljen u vino. Ali, crni i beli luk, repa, kupus, zatim voće: jabuke, kruške, šljive, maline, kupine, borovnice, glog, dud, gljive…bili su blagorodna dopuna meniju  . Takođe, mleko i mlečni proizvodi, pre svega sir i kajmak (slobodno se može reći uz kiseli kupus jedini autohtoni srpski proizvod danas) činili su ishranu bogatijom.  Samo meso je na trpezi   bilo retko zastupljeno, obično o svetkovinama i crkvenim praznicima.
          Stoka se većinom gajila za izvoz, jer se mlečni proizvodi nisu imali kome prodati. Valja napomenuti i vojničku hranu toga doba bila : ražani hleb, sušeni kozji sir, suva slanina, beli luk i sušeno voće. To je bila njegova pokretna komora. Treba znati da je tu hranu nosio u kozjoj torbi koja je bila najpodesnija, jer jedino ona odbija mušice i insekte. Evo nekih originalnih starih recepata zapisanih 1865.godine:
           Čorba sa valjuškicama od griza:  U činiju 4 lota  masti razbi (obtrajbuj), na to umešaj 3 čitava jajeta i 2 žumanceta; onda sajtljik griza dodaj, osoli i sve jedno s drugim dobro razmešaj, posle kada treba, sa jedućom kašikom u vruću čorbu zakuvaj valjuškice.

       Sarma od kisela kupusa Uzmi jednu funtu krta mesa, malo parče slanine, iseci sve zajedno sitno, metni u činiju, na to punu šaku otrebljenog opranog pirinča, nešto soli i bibera, 2 cela jajeta, sve jedno s drugim dobro izmešaj; uzmi lišće od kupusa, odseci korenje; nadevaj drobcem u list, zavi čvrsto sarmu; složi sa ribancem kupusom u lonac, pristavi kvatri, da se nekoliko sati kuva; napravi tanku zapršku da požuti, izruči na to kupus, osoli i ostavi jedan sat da se kuva; onda nekoliko kašika kajmaka, isečene mirođije, i so tim je gotovo.
Prebranac pasulj U lonac prestavi lepa tačkanca, pre pol sata nego što će biti kuvan, iseci dosta crna luka na debele kriške; potom red pasulja red luka i zejtina, malo osoli, bibera  , tako opet red pasulja red luka, soli, bibera  i zejtina, tako sve redom, dokle se ne smesti, onda da se lagano kuva, i onda je gotovo.
Kuvani kiseli kupus     Bio je najomiljenije jelo na selu. Priprema se za ručak ili večeru od suvog mesa i kiselog kupusa. Ponajljepša je kad se pomiješa svinjsko i goveđe meso. U jesen se spravlja od svežeg ovčijeg mesa i svežeg glavatog kupusa. U nju se u tom slučaju doda malo sirćeta radi ukusa. Koliko je kiseli kupus omiljen u narodu vidi se po tome što je opjevan i u narodnoj poeziji: „Masan kupus kisio Nije mi nikad prisio.“ ili „Oj, devojko, tako ti nebesa Ne kuvaj mi kupusa bez mesa.“  

            Gurabije       Koliko masti, toliko meda, n. pr. 1 funtu masti, 1 funtu meda, 6 žumanaca i 1 celo jaje, sve to sa finim brašnom smesi srednje testo; napravi kuglice kao ora, malo u sredu prstom ubodi, pospi tepsiju brašnom, poslaži gurabije i peci u furuni Tako se živelo u kačerskom kraju sve do Prvog svetskog rata sa izvesnim malim napretkom u ličnom životu. U drugoj polovini XIX veka u Kačeru se stanovništvo pretežno bavi stočarstvom, dok je od zemljoradnje samo manji broj domaćinstava mogao da obezbedi godišnju hranu. Najviše se gajila sitna stoka zbog zimske ispaše lisnikom. Voćarstvo je bilo tek u začetku, bez plemenitih sorti krušaka i jabuka. Počinje se sa sadnjom šljiva jer se mnogo izvozi i suva i prerađena u rakiju.

          Više putopisaca i naučnih radnika pisalo je o Kačeru a izdvojio sam :
          Turski putopisac Evlija Čelebija 1664. godine  pominje neka periferna kačerska naselja pišući o gustim šumama u ovom delu Šumadije i hajducima, kojih je bilo svuda. Po imenima naselja Štavica, Ugrinovci, Bosuta  može se pretpostaviti da su tu bili naseljeni romanizovani Iliri .Veći period naseljavanja obuhvata vreme od XVIII veka do Prvog srpskog ustanka kada je doseljavano stanovništvo iz Užičkog kraja , Starog Vlaha , Hercegovine i Crne Gore. Posle Prvog ustanka doseljeno je mnogo porodica iz Sjenice, Novog Pazara i Nove Varoši koje je doveo vojvoda Arsenije Loma. Doseljavanje je nastavljeno i posle srpsko –turskih ratova 1875. godine kao i u današnje vreme   1991. godine posle egzodusa Srba u Kosovu i Metohiji i Bosni  

          U knjizi Jeremije Pavlovića  ’’Kačer i kačerci’’1928. godine navodi se da oblast Kačer čine naselja : Rudnik, Guričevci, Jarmenovci, Manojlovci, Vojkovci, Bosuta, Dragolj, Trudelj, Kozelj, Živkovci, Kalanjevci, Belanovica, Šutci, Poljanice, Ivanovci, Moravci, Liplje, Brančić, Zagrađe, Reljinci, Mutanj, Cehova, Šilopaj, Kriva Reka, Ugrinovci, Boljkovci, Lalinci, Štavica, Donji Banjani, Dići, Gukoš i Ljig. On opisuje kačersku kneževinu a kasnije i srez.
A istraživač Miloje T. Rakić učenik Jovana Cvijića, prvi je definisao naselja u oblasti Kačera proučavajući ih poslednjih godina XIX i početkom XX veka u svom radu’’Kačer’’- antropografska  proučavanja naselja srpskih zemalja’’ objavljenom 1905. godine. On je definisao naselja u oblasti Kačera. U srednjem veku kačerskoj ili kozeljskoj župi pripadalo je 36 naselja. Posle Drugog svetskog rata ova oblast je teritorijalno razbijena na četiri okruga i opštine:  Šumadijski – opštine Aranđelovac i Topola sa selima: Bosuta, Vukosavci, Garaši i Jelovik;   Moravički- Gornji  Milanovac sa selima : Boljkovci, Brezovica, Varnice, Davidovica, Dragolj, Zagrađe, Kriva Reka, Mutanj, Nakučani, Reljinci, Ručić, Rudnik, Ugrinovci, Trudelj, Cerova, Šilopaj ;  Kolubarski – Ljig  sa selima Brančić, Donji Banjani, Dići, Gukoš, Živkovci, Ivanovci, Kalanjevci ,Kozelj, Lalinci, Ljig, Moravci, Liplje, Poljanice, Štavica, Šutci i varošica Belanovica. Selo Brajkovac  jednim delom , severno od reke Onjeg,  pripada Kačeru a ostatk sela pripada Beogradskoj opštini Lazarevac.
        General Jovan Mišković u knjizi  „Opis rudničkog okruga“ izdatoj 1875. godineopisuje detaljno i Kačerski srez:

       … Kačerski srez je skoro ponajkrševitiji, jer ima samo malo ravnice u dolini Ljiga i to oko ½ kvadratnog sahata; ostalo su sve samo brda znatne visine.
           Kačerski srez deli se  na 7 opština, koje u sebi obuhvataju 34 sela; Opština Rudnička sa selima: Rudnik, Jarmenovci, Guriševci, Vojkovci,Manojlovci; Opština Zagrađska sa selima: Zagrađe i Reljinci; Opština Kalanjevačka sa selima: Kalanjevci, Živkovci, Poljanica, Šutci, Bosuta, Dragolj, Trudelj, Kozelj; Opština Šilopajska sa selima: Šilopaj, Nakučani, Davidovica, Cerova, Mutanj, Kriva Reka.
            Detaljno opisuje sliv reke Kačer i kaže:
     …  Zaplava reke Kačer ne pripada baš cela okrugu rudničkom i mali deo nedostaje. Deli se na dva glavna dela: izvorni predeo gde se iskupljaju : Ostrovačka reka( Raslova) sa Dragoljicom (Dragoljušom), Velika i Mala Bosuta i Bukulja, i odatle tek po njihovom sastavu dobija naziv „Kačer“, koji ime i do utoka svog zadržava. Inače u izvornom predelu svaka pritočica zasebno ime zadržava, i tek po ukupnom sastavu sviju njihova se odelita imena pretaplju u opšte ime Kačer. Drugi je Donji deo zaplave Kačera, koji se prostire od tačke  sastava sviju glavnih pritočica Kačera, odakle on i počinje to imeda nosi do utoka. Značajno je da u ovom donjem delu prima samo jednu znatnu reku Kozeljicu( s leva).
        Odakle je naziv te reke postao ne može se doznati, manj ako se uzme kao osnov „kaca“- „kačara“ , i otud „ Kačer“.Po ovoj reci seo srez se zove Kačerski za to, što je ova voda najveća u tome srezu.
        Tok i prečice njene: Kačer ne nosi to ime od izvora nego ga dobije tek pošto se Raslova , Bosuta i Bukulja sastanu. Vrh Ostrovačke reke  počinje od brda Drenjaka i Mramorite kose i tamo se zove Mala reka. Na severoistočnoj strani pod Ostrovicom , baš pored puta koji iz Rudnika u Kalanjevce vodi, nalazi se česma Jasenica, od koje se voda sliva u Malu reku s leve strane. Česma Jasenica je jaka i dobra voda i nikad usanuti neće . Ostrovačka reka protiče pored Topovišta i Krnje Jele i tu počinju je zvati Raslova. Spram Teovca i Krnje Jele prima s desna potok Rnjkovac, a niže spram Vranovca prima s leve Dragoljicu ( ili Dragoljušu). Po dnu Vranovca  Ostrovačka reka sastaje se sa Bosutom i na 200-300 koraka sastaju se sa Bukuljom. Dolina Ostrovačke reke vrlo je uska i duboka: tip prave planinske reke. Na Raslovi ima i 6 vodenica.
          Bosuta ime dve: desna zove se Velika Bosuta a leva Mala Bosuta. Velika Bosuta ima 2 glavna izvorna kraka: desni dolazi od planine Venčaca, a levi ispod Klokotiča, i sastaju se na kragujevačkom ataru. Velika Bosuta na Lisinama prima s desna potoke Vrlaju i Bobovik a na skoro za tim sastaje se po Lisinama i sa malom Bosutom. Pošto se se obe Bosute sastanu  sa leva primaju potok Vrtolominu, i na skoro za tim sastaju se sa Raslovom ( Ostrovačkom rekom), a malo čas i sa Bukuljom.
           Bukulja ima svoj početak ispod planine Bukulje, od koje i naziv dobija. Prima pritočice   Šutice, Orlovice, Vagana, Kobilovače i Štovne. Sa desno prima potok Bukovita a kod Bajramovog Polja prima potok Stankovaču. Pod brdom Dudincem i Čađavcem sastaje se sa Raslovom i Bosutom. Ova je tačka vrlo važna, jer se nekoliko znatnih dolina i voda na jednom mestu sastaju, pa po tome i putevi, koncentrišu se na ovom mestu i odatle zračno odlaze na sve strane: severu, brdom na Vagan i dalje u Aranđelovaci Beograd; na zapad, niz Kačer, u Kalanjevce i dalje na Ljig; na jug, Korušcem, na Rudnik i   Milanovac; na istok, preko Trešnjevice u Šatornju, Stragari i Kragujevac.
          Pošto se sastanu dakle sve ove vode dobiju opšti naziv „ Kačer“, koji uzimlje skoro zapadni pravac i prima  u se sledeće potoke  i rečice: Kaonik, ,s desna ide iz Dudinca; Straževica, s leva iz Kikova; na vrhu Straževice je izvor Sopot; Preturica, potok, dolazi ispod Glavice  iz polja Širokovca; Duboki Potok s leva; Onješki potok,  Živkovačka reka, njen glavni izvor je ispod Štovne, i zove se Katra. Živkovačka reka sastoji se iz više potoka Medevac,koji dolazi iz Debelog brda i Beča. Ispod Glogovice kod crkve kalanjevačke ulazi s desna u Kačer Belanovica, Kalanjevačka rečica, koja ispod brda Stražare svo početak ima. U Belanovicu s leva ide potok Sobljak. Osem toga, pored Belanovice su, na njenoj levoj strani i izvori Jezero i Zmajevac, čije se vode u Belanovicu slivaju.
          Kod sastava Belanovice i Kačera osem crkve nalazi se još i škola i sudarica kalanjevačke opštine.
           Od utoka Belanovice Kačer uzimlje pravo zapadni pravac, koji skoro do utoka zadržava. Na skoro ispod utoka Belanovice idu u Kačer s desna Berisava, koja od Šutaca dolazi. Malo niže Berisave u Kačer ide Crešnjev potok. Dalje utiču u Kačer : potok Crkvine s desna, Krneći potok s leva, Vranjevača s desna; još niže staču se potok Crkvine s leva, Krnjevac s leva, Čelar s desna, Vrbovac s desna, Duboka jaruga s leva,  a ispod ove reka Kozeljica. Ona izvire ispod Ostrovice i izvorni deo se zove Varnice (zaselak Trudeljski)….
        …  Kozeljica je jedna od najznatnijih pritoka Kačera i po dužini možda dolazi prva u rangu. Dužina Kozeljice od utorka do pod Ostrovicu  3 ½ sahata, dakle na 14000 metara. Na Kozeljici ima 10 vodeničica.
            Ispod utoka Kozeljice utiču u Kačer potok Raškovac i Kiselica, Boždarevac, Klenje i Grozničavica. Zatim posle 5 minuta hoda kačer se sliva u Ljig, gde gubi svoje ime…
       …. Od riba u Kačeru ima : klenova, krkuša, govedarića, crvenperaka i raka. Na Kačeru samom ima 10 vodenica, koje sa onima na Kozeljici i Raslovi iznosi oko 26 vodeničica u zaplavi Kačera imade. Dužina Kačera od sastava s Ljigom do pod Ostrovicu Reslova) iznosi oko 6 sahata = 24000 metara.
             U Zaplavu Kačera, koliko rudničkom okrugu pripada, dolaze ova sela: neki od delova Vojkovaca i Zagrađe, Bosuta, Trudelj, Dragolj, veći deo Živkovaca i Kalanjevaca, Šutci, Kozelj, Pljanice, Ivanovci i Brančići…

General Jovan Mišković daje opise položaja sela, gde izdvajam sela belanovačkog kraja:
….  Kalanjevci: Ovo selo leži u dolini Kačera i Onjega. Graniči se od severa Kruševicom(Beogradski okrug); od istoka Živkovcima;od juga Živkovcima,Trudeljom i Kozeljom; a od zapada Šutcima….
    ..  U ovom ataru nalaze se još i sledeći nazivi: Murgovac, Belanovica i Sobljak ( potoci); Sobljak, Jezero i Zmajevac, izvori; Srednjak, Stražara , Beč a ( Stražara je dobila naziv od „straža“ koje su nekad protiv Turaka postavljene; a  koji su se na drugom brdu “Beču“ preko potoka nalazili, a na nji „ bečili“ od kada mu i ime Beč ostalo ), Boboška i Kačersko brdo (brda i vrhovi) . U Kalanjevcima ima 293 muških i 279 ženskih obitaoca; a poreskih glava 104. Zadruga imade 82, od kojih najveća je 16 lica. U ovom selu nalazi se i crkva sa tornjem (pod Glogovicom) , škola, najbolja u celom okrugu, mehana po planu III klase i jedan dućan. Tu je i primilitelni sud  opštine Kalanjevačke.
         Živkovci: Leže u Kačeru i Onjegu, a graniče se; od severa Progorevcom; od istoka Garašima (kragujevački okrug); od juga  Dragoljom i Trudeljom; a od zapada Kalanjevcima.
    … U ovom ataru nalaze se još i sledeći nazivi; Katra (izvor); Živkovačka reka; Drenjina, Ćumurnica i Rajevica( strane i brda). U Živkovcima ima 289 muških i 265 ženskih obitaoca; a poreskih glava 97. Zadruga ima 79, a od njih najveća je sa 18 duša.
deo Živkovaca
          Poljanice:Leži u dolini Kačera. Graniči se; od severa Moravcima i Lipljem; od istoka Šutcima i Kozelom; od juga Kozeljom; a od zapada Ivanovcima i Moravcima. U ovom ataru nazivi su još: Dbeljk, Trline,Lisine i Krnjevac( kos i strane). U Poljanicama ima 180 muških i 156 ženskih obitaoca; a zadruga 55 od kojih najveća je od 12 lica. Poreskih glava ima 66.
          Šutci: Leže ispod Kalanjevaca u dolini Kačera. Graniče se: od severa Smrdljikovcem (Brajkovac); od istoka Kalanjevcima; od juga Kozeljom; od zapada Lipljemi Poljanicama. U selu su i atari Krnjin, Dobrilovac i Crkvine (potoci); vis Cer. U Šutcima ima 223 muških i 231 ženskih obitavca. Poreskih glava ima 83; a zadruga 71 od kojih je najveća sa 16 duša.
          Dragolj: Leži u dolini Kačera ispod Bosute. Graniči se sa severa Živkovcima i Garašima; od istoka Jelovikom i Bosutom; mod juga Trudeljom; a od zapada Trudeljom i Živkovcima. U ataru se nalaze još: Straževica, Kaonik i Preturica (potoci); Sopotizvor na vrhu Straževice( lekovit od groznice); Prskovča i Širokovac (strane i kose). U Dragolju ima 206 muških i 209 ženskih obitaoca. Poreskih glava ima 74, a zadruga 58, od kojih najveća je od 15 lica.Iz ovog sela čuven je naš vojvoda Arsenije Loma.
        Mišković detaljno opisuje i putne pravce kraja. Jedan od njih je iz Kalanjevaca u Smrdljikovac (Brajkovac)
       …. Put od kalanjevačke kafane, za Smrdljikovac vodi preko Kačerskog brda, iznad mehane, prelazi Berisavu, pa onda uz kosu na Cer, Lazinu mehančinu (u vrh Berisave). Tu se desno odvaja kolovoz, što brdom preko Srednjaka i Debelog brda, izlazi na onaj put koji sa Rudnika, preko Kalanjevaca, za na Vagan ide. Sa ovog mesta dalje Smrdljikovački put udara brdom na Grobove , pa na Krstatu lipu. To se opet u levo odvaja kolovoz, što brdom, preko Čikera, u Moravce vodi. Sa Krstate lipe spušta se put niz kosu između Kuliva  i Srnina potoka, na Nišane, pa ostavljajući levo Duboki potok, dosta strmo spušta se u Onjeg, koji pregazi, i posle kratkog vremena prispe u Smrdljikovačkoj mehani, na utok Krivaje u Babinu reku, gde se putovi sastaju; desni što od Vagana i iz Aranđelovca brdom silazi; levi, što iz Moravaca dolazi, i srednji koji niz Onjeg, Ljigu za Valjevo vodi
           Iz Kalanjevaca do Smdljikovca ima puna 2 sahata. Mehane se nalaze takođe samo na polaznoj i dolaznoj tački: u Kalanjevcima i Smrdljikovcu.
         Interesantno je proučavanje koje je obavio profesor Miodrag Jaćimović pod nazivom „Lična imena u prvoj polovini XIX veka u Kačerskoj kneževini“  (objavljano u listu „Selo“ 1993. godine) gde on piše:

         U sačuvanim starim crkvenim knjigama krštenih ( od 1836 do 1849) venčanih (1837 – 1850) i umrlih (1837-1856) više sveštenika iz porodice Popović iz kačerskog sela Šutaca, upisali su muških i ženskih ličnih imena 2800, sva su ova lica iz sela Dragolja, Trudelja, Živkovaca, Kalanjevaca, Šutaca, Bosute i Berisave
         Od ukupnog broja 2800, muških ličnih imena ima 1447, dok je ženskih 1353. Od svih muških imena srpskog je porekla 52 ili 38 %, dok je stranog porekla 895 ili 62 posto. Kod ženski imena srpskog je 694 ili 51 % a stranog 659 ili 49 posto.

          Od ličnih ženskih imena tursko- persijskog porekla javljaju se samo Neranča(ili Nerandža) i Đulka dok se kod muških javlja Mijat (od Midhat)
           Takođe od muških mađarskog je porekla Uroš( ur –na mađarskom znači gospodin)
           Najčešća muška imena koja se pojavljuju u kačerskim selima u prvoj polovini 20. veka su sa početnim slovom M : Miloš, Milan, Molosav, Milinko, Milenko, Milovan, Miloje, Milić, Mileta, Milivoje, Milutin, Mirko, Milija, Mladen, Milisav, Milijan, Mićo, Mirčeta i Miladin.
            Od ženskih imena načešća počinju sa slovo S : Stana, Spasenija, Smiljana, Stanija, Stanojka, Stanka, Smiljka, Stanika, Stoja, Stanica, Stojka, Stamena, Staka, Stamenija, Stojana, Spomenka.
            Od stranih muški imana koje najčešće počinju na M su: Marko(latinsko ime jednog od četvorice jevanđelista), Marjan ( latinsko, od herbejskog Marija), Matija (herbejsko , znači dar boga Jehove), Mojsilo ( hebrejski Mojsej), Mihailo ( grčkog i hebrejsko znači sličan bogu), Mitar (od grčkog Dimitrije, znači rod zemljin), Maksim (grčki i latinski, znači najveći)
             Ženska strana imena sa početnim S :Savka (od muškog armejskog i hebrejskog Sava, znači starac, led), Sava ( od hebrejskog Jelisaveta, znači zakletva), Sara ( hebrejsko, kneginja), Sovijana (od Sofija, grčki mudrost), Sinđa i Sinđelija ( grčki, sekretar kod vladike), Selena (grčka boginja meseca)
             Među našim ženskim imenima u Kačeru, nalazimo imena svetaca iz crkvenog kalendara : Ana (hebrejso, milost, zahvlnost), Marija ( hebrejsko biblisko ime), Eva ( hebrejsko –život), Katarina (grčko- čista nada), Todora ( grčko-dar od boga), Evdokija ( grčko- dobra volja), Jelana i Jela ( grčko-sunčeva svetlost), Krunija i Kruna ( znači kruna), Emilija ( porodično rimsko ime), Natalija ( ime davano na dan Hristovog rođenja)
            Muška strana imena iz crkvenih kalendara: Marko (latinsko), Lazar ( hebrejsko- pomaže bog), Jovan ( hebrejsko-bog se smilovao), Nikola ( grčko-narod pobeđuje), Stevan i Stefan (grčko-venac), Mihailo ( hebrejsko i grčko-sličan bogu), Dimitrije (grčko-rod zemlji), Pavle ( grčko-mali), Ilija ( hebrejsko- Jehova je moj bog), Sava (armejsko i hebrejsko- starac, led), Đorđe ( grčko- zemljoradnik), Toma ( grčko-blizanac), Luka (grčko- jedan od jevanđelista), Vasilije ( grčko-carski), Petar (grčko- stena, kamen), Jeremija ( hebrejsko-bog pomaže), Gavrilo ( hebrejsko- bog je mija pomoć), Pantelija ( grčko- samilostivo), Jaćim ( hebrejsko-bog pomaže), Trivun (grčko- voli veselje), Jelesije (hebrejsko-bog je spasitelj), Simeon ( biblijsko- slušati), Kuzman ( grčko- svet, ukras), Andrija ( grčko-muževan, hrabar), Kostadin ( grčki-postojan), Evstahije ( grčko-dobar vojnik), Ignjat (grčko i latinsko- vatra, vatren)
           Začuđuje što je što je broj stranih imana bio veliki. Evo svih imana, muških i ženskih koji se javljaju u Kačeru u prvoj polovini XIX veka:
          Muška naša : Blgoje, Bogdan, Božo, Bogoje, Bogosav, Borisav, Boško, Budomir, Velimir, Veličko, Veljko, Vidoje, Vladoslav, Vukašin, Vukosav,Vuksan, Vučić, Vučko, Živan, Živko, Živojin, Jaran, Ljubisav, Ljubomir, Milan,Miladin, Milenko, Mileta, Milija, Milanko, Mirčeta, Mića, Mirko, Mladen, Milutin, Novica, Novak, Nedeljko, Nenad, Obrad, Obren, Radivoje, Ratko, Rajko, Radovan, Radomir, Radenko, Radosav, Radoje, Ranko, Radojko, Rune, Radovan, Radojica, Spasoje, Sredoje, Sreten, Stanimir, Stanko, Cvetko i Cvijo.
           Muška strana: Adam, Aksentije, Aleksa, Aleksandar, Alempije, Andrej, Andrija, Aron, Antonije, Arsenije, Atanasije, Vasilije, Vićentije, Georgije, Gligorije, Gavrilo, David, Damnjan, Danilo, Dmitar, Dimitrije, Đoko, Đorđe, Đorđije, Đukan, Đurađ, Evstratije, Zarija, Ilija, Ivan, Ivko, Ignjat, Isailo, Jakov, Janko, Jaćim, Janićije, Jevrem, Jevtimije, Jovo, Jović, Jovica, Josip, Jovan, Joksim, Komnen, Kosta, Kostadin, Kremen, Krsta, Krstan, Kuzman, Lato, Lazar, Luka, Marjan, Marko, Maksim, Matej, Matija, Marinko, Mato, Mijail, Mihailo, Mitar, Mita, Mijat, Mojsilo, Nikola, Pavle, Panto, Pantelija, Pantelejmon, Paun, Periša, Petar, Petronije, Rista, Sava, Savko, Samoilo, Sergije, Sima, Simeon, Sidon, Spiridon, Spirko, Stevan, Stepan, Stefan, Tanasije, Teodosije, Timotije, Todor, Todosije, Toma, Trivun, Toman, Uroš, Filip.
            Ženska naša : Vida, Vita, Velika, Bojana, Borina, Gvozdenija, Gospava, Danica, Danojla, Dostana, Živana, Živka, Zagorka, Koviljka, Kovinka, Mileva, Milenija, Miljana, Milica, Milka, Milanka, Mirjana, Mirka, Mira, Mirosava, Milosava, Ljubica, Novka, Nevena, Obrenija, Radojka, Rodica, Ružica, Perunika, Smiljana, Smiljka, Spasenija, Stajka, Staka, Stanica, Stanka, Stanika, Stanija, Stanojka, Stana, Stanojla, Stanisava, Stamena, Stojka, Stoja, Stojna.
              Ženska strana: Ana, Aleksija, Angelina, Anica, Anoka, Arađija, Anđelija, Božana, Bosiljka, Vasilija, Vemija, Dafina, Damjanka, Damnjanka, Dmitra, Đulka, Đurđija, Eva, Evgenija, Evdokija, Emilija, Ivana, Ivka, Ikonija, Ilinka, Inđija, Jana, Jevdokija, Jevđenija, Jela, Jelinka, Jelka, Jelica, Jevimija, Jerina, Jelena, Jelisaveta, Jovana, Jovanka, Jevrosima, Jelisaveta, Joana, Krunija, Kata, Kruna, Magda, Makrena, Marija, Marta, Marica, Mitra, Neranđa, Nasta, Nata, Nikolija, Nina, Pavlina, Pauna, Peladija, Petrija, Petra, Rosa, Ranđija, Rosanda,, Sava, Savka, Sara, Selena, Sinđa, Sinđelija, Simona, Sovijana, Todora, Tomanija, Tomka.

           Šale koje narod izmišlja kao podsmeh na račun pojedinih sela zovu se „dirke“ . Jakov Jovančić iz Šutaca znao je pre sto godina za „dirke“ za skoro sva kačerska sela u rudničkom kraju, a one glase:

           ..... Jarmenovci, jaram bez volova; Guriševci, pogrešno prase; Rudničani, „nazor varošani, varoš nose a suprugu prose“; Trudeljci, gude kao slepci; Dragoljci, ponajbolji lovci; Bosućani, jedini zloslućani, sedam kuća jednu kozu muzu, od surutke vodenice melju, od sirenja kule saziđuju; a Živkovci, žive munje, lipovo ugljevlje; Kalanjevci, kao blato do kolena; a Šučani, šukaste i koze; Polanice, crne ponjavice; Ivanovci, pečeni jaganjci; a Gukoši, pečeni kokoši; a i Dići, pečeni pilići; a Moravci, vezeni opanci; a Lipljani, lika i oputa; Smrdljikovac(Brajkovac), smrdljivo sirenje ...